Suid-Afrika se koringbedryf staar ’n diepgaande strukturele ekonomiese krisis in die gesig wat produsente se voortbestaan, toekomstige aanplantingsbesluite en die land se langtermyn-voedselsekerheid bedreig. Dit was die kernboodskap wat na vore gekom het tydens ’n reeks streeksvergaderings wat Graan SA onlangs regoor die Wes-Kaapse wintergraanproduksiegebiede aangebied het.
Vergaderings in die Swartland, Overberg en Suid-Kaap het koringprodusente, Graan SA-leierskap en ander rolspelers byeengebring om die uitdagings in die sektor te bespreek. Oor alle streke heen was die boodskap eenvormig en dringend: onder huidige mark- en beleidsomstandighede is koringproduksie nie meer ekonomies volhoubaar nie, en gekoördineerde ingryping uit die breër waardeketting is noodsaaklik.
Nie ’n korttermyn-terugslag nie, maar ’n strukturele knyptang
Graan SA het beklemtoon dat die krisis nie bloot aan lae internasionale pryse toegeskryf kan word nie. Produsente ervaar reeds oor verskeie seisoene ’n toenemende prys-koste-knyptang, gedryf deur strukturele tekortkominge in beleid, handel en waardekettingdinamika.
Kwessies wat konsekwent uitgelig is, sluit in volgehoue wêreldwye prysdruk, stygende insetkoste – veral vir energie, kunsmis, logistiek en meganisasie – asook die invloei van gesubsidieerde invoere wat direk met plaaslike produksie meeding. Daarby ondermyn vertraagde en onvoldoende implementering van die veranderlike invoertarief die beskermende doel daarvan.
Volgens produsente bereik invoere dikwels ’n hoogtepunt in September en Oktober, net voor die Wes-Kaap se strooptyd, wat plaaslike pryse op die kwesbaarste punt onder druk plaas. Terselfdertyd bly prysoordrag in die waardeketting swak, met produsente wat die grootste deel van die afwaartse risiko dra, terwyl verbruikerspryse relatief stabiel bly.
“Dit is nie ’n funksionerende vryemark-aanpassing nie,” het Graan SA se uitvoerende hoof, Tobias Doyer, gesê. “Dit is ’n struktureel verwronge stelsel waar produsente verliese absorbeer terwyl kostedruk elders nie teen dieselfde tempo aanpas nie.”
Invoertydsberekening en markmeganismes onder die loep
Hoewel Suid-Afrika oor beleidsinstrumente beskik om plaaslike produsente te beskerm, het produsente ernstige frustrasie uitgespreek oor stadige administratiewe reaksies. Volgens Graan SA is die probleem nie die afwesigheid van beleid nie, maar die onvermoë daarvan om betyds te reageer.
Produsente het ook kommer uitgespreek oor ongebalanseerde mededinging in die fisiese mark, veral die wisselwerking tussen die SAFEX-verwysingsprys en die huidige liggingsdifferensiaal, wat volgens hulle nie meer die realiteite van plaaslike koringmarkte weerspieël nie.
Insetkoste en gedeelde verantwoordelikheid
Benewens handels- en beleidskwessies het insetkostegedrag sterk kritiek ontlok. Ten spyte van dalende wêreldwye kommoditeitspryse en wisselkoersversterking, ervaar produsente min verligting in insetpryse. Graan SA het gewaarsku dat volhoubaarheid nie bereik kan word indien produsente alleen elke strukturele aanpassing moet dra nie.
Produsente se oorlewing is ’n nasionale belang
Graan SA doen ’n beroep op dringende, gekoördineerde ingryping om verdere kapasiteitsverlies te voorkom. Produsente waarsku dat sodra koringproduksie verlore gaan, vaardighede, infrastruktuur en produktiewe grond nie maklik herstel kan word nie.
“Koringprodusente se verdwyning sal Suid-Afrika blootstel aan groter invoerafhanklikheid en langtermyn-voedselsekerheidsrisiko’s,” het Doyer gesê. “Dit is ’n strukturele probleem wat nie langer uitgestel kan word nie.”